{"id":3870,"date":"2014-06-02T15:53:09","date_gmt":"2014-06-02T19:53:09","guid":{"rendered":"http:\/\/phamvuluaha.wordpress.com\/?p=3870"},"modified":"2019-04-06T09:52:30","modified_gmt":"2019-04-06T13:52:30","slug":"ghosts-of-tiananmen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=3870","title":{"rendered":"Nh\u1eefng h\u1ed3n ma Thi\u00ean An M\u00f4n"},"content":{"rendered":"\n<p>Trong b\u00e0i vi\u1ebft sau \u0111\u00e2y, k\u00fd gi\u1ea3 Ian Johnson \u0111i\u1ec3m hai cu\u1ed1n s\u00e1ch m\u1edbi v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n:&nbsp;<em>C\u1ed9ng h\u00f2a Nh\u00e2n d\u00e2n L\u00e3ng qu\u00ean: Nh\u00ecn l\u1ea1i Thi\u00ean An M\u00f4n<\/em>(<em>The People\u2019s Republic of Amnesia: Tiananmen Revisited<\/em>) c\u1ee7a Louisa Lim, do Oxford University Press xu\u1ea5t b\u1ea3n, v\u00e0&nbsp;<em>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u vong Thi\u00ean An M\u00f4n: Nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u00f2i d\u00e2n ch\u1ee7 \u1edf Trung Qu\u1ed1c<\/em>&nbsp;(<em>Tiananmen Exiles: Voices of the Struggle for Democracy in China<\/em>)c\u1ee7a<em>&nbsp;<\/em>Rowena He [H\u00e0 Ti\u1ec3u Thanh] do Palgrave Macmillan xu\u1ea5t b\u1ea3n. Ian Johnson l\u00e0 ph\u00f3ng vi\u00ean \u0111\u00f3ng t\u1ea1i B\u1eafc Kinh c\u1ee7a t\u1edd&nbsp;<em>The New York Times<\/em>. \u00d4ng \u0111\u00e3 gi\u00e0nh gi\u1ea3i Pulitzer Prize cho tin b\u00e0i v\u1ec1 Trung Qu\u1ed1c, v\u00e0 \u0111ang vi\u1ebft m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 vi\u1ec7c Trung Qu\u1ed1c \u0111i t\u00ecm c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<h3>Nh\u1eefng h\u1ed3n ma Thi\u00ean An M\u00f4n<\/h3>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/www.nybooks.com\/contributors\/ian-johnson\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><strong>Ian Johnson<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=3870\"><strong>Ph\u1ea1m V\u0169 L\u1eeda H\u1ea1<\/strong><\/a>&nbsp;d\u1ecbch<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright\"><a href=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg\"><img data-attachment-id=\"3873\" data-permalink=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?attachment_id=3873\" data-orig-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?fit=250%2C372&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"250,372\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"tiananmen02\" data-image-description=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?fit=202%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?fit=250%2C372&amp;ssl=1\" loading=\"lazy\" width=\"250\" height=\"372\" src=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?resize=250%2C372\" alt=\"Binh l\u00ednh Trung Qu\u1ed1c quan s\u00e1t cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Thi\u00ean An M\u00f4n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m 1989 tr\u01b0\u1edbc khi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh t\u1ea5n c\u00f4ng. (\u1ea2nh: Ken Jarecke\/Contact Press Images)\" class=\"wp-image-3873\" srcset=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?w=250&amp;ssl=1 250w, https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/tiananmen02.jpg?resize=202%2C300&amp;ssl=1 202w\" sizes=\"(max-width: 250px) 100vw, 250px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/a><figcaption>Binh l\u00ednh Trung Qu\u1ed1c quan s\u00e1t cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Thi\u00ean An M\u00f4n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m 1989 tr\u01b0\u1edbc khi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh t\u1ea5n c\u00f4ng. (\u1ea2nh: Ken Jarecke\/Contact Press Images)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>M\u1ed7i \u0111\u1ed9 xu\u00e2n v\u1ec1, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n l\u1edbn tu\u1ed5i c\u1ee7a t\u00f4i t\u00ean l\u00e0 T\u1eeb Gi\u00e1c (Xu Jue) \u0111\u1ebfn ngh\u0129a trang B\u00e1t B\u1ea3o S\u01a1n \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4 m\u1ea1n t\u00e2y B\u1eafc Kinh \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t hoa tr\u00ean m\u1ed9 c\u1ee7a ch\u1ed3ng v\u00e0 con qu\u00e1 c\u1ed1. B\u00e0 lu\u00f4n s\u1eafp x\u1ebfp \u0111i vi\u1ebfng v\u00e0o ng\u00e0y 5 th\u00e1ng 4, nh\u1eb1m l\u1ec5 Thanh Minh. L\u1ecbch c\u1ed5 truy\u1ec1n Trung Hoa c\u00f3 ba ng\u00e0y l\u1ec5 \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft, trong \u0111\u00f3 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 Thanh Minh \u2013 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i v\u00e0o n\u0103m 2008, sau m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ea5m \u0111o\u00e1n c\u00e1c t\u1eadp qu\u00e1n t\u00f4n gi\u00e1o truy\u1ec1n th\u1ed1ng, ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u00e0 ng\u00e0y l\u1ec5 to\u00e0n qu\u1ed1c v\u00e0 cho ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 m\u1ed9t ng\u00e0y \u0111\u1ec3 l\u00e0m tr\u00f2n b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a m\u00ecnh. Ng\u00e0y nay c\u00e1c quan ch\u1ee9c \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n c\u0169ng tham gia; g\u1ea7n nh\u01b0 n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng v\u1eady, truy\u1ec1n h\u00ecnh qu\u1ed1c gia chi\u1ebfu c\u1ea3nh h\u1ecd vi\u1ebfng th\u0103m \u0111\u00e0i t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m c\u00e1c li\u1ec7t s\u0129 c\u1ed9ng s\u1ea3n hay c\u00fang b\u00e1i Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf, theo th\u1ea7n tho\u1ea1i l\u00e0 v\u1ecb vua s\u00e1ng l\u1eadp c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Trung Hoa, t\u1ea1i m\u1ed9t l\u0103ng m\u1ed9 h\u00f9ng v\u0129 tr\u00ean s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng t\u01b0\u1edfng nh\u1edb c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi kh\u00f3 ch\u1ecbu. V\u00e0i ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c vi\u1ebfng m\u1ed9 d\u1ef1 ki\u1ebfn c\u1ee7a T\u1eeb Gi\u00e1c, hai c\u00f4ng an \u0111\u1ebfn nh\u00e0 b\u00e0 v\u00e0 cho bi\u1ebft h\u1ecd s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t \u00e2n hu\u1ec7 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t d\u00e0nh cho b\u00e0. H\u1ecd s\u1ebd \u0111\u00edch th\u00e2n h\u1ed9 t\u1ed1ng b\u00e0 \u0111\u1ebfn ngh\u0129a trang v\u00e0 gi\u00fap b\u00e0 qu\u00e9t d\u1ecdn hai ng\u00f4i m\u1ed9 v\u00e0 \u0111\u1eb7t hoa. H\u1ecd \u0111\u1eb7t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n l\u00e0 s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111i v\u00e0o ng\u00e0y 5 th\u00e1ng 4 d\u1ec5 b\u1ecb x\u00fac \u0111\u1ed9ng. Thay v\u00ec th\u1ebf, h\u1ecd s\u1ebd \u0111i s\u1edbm v\u00e0i ng\u00e0y. B\u00e0 bi\u1ebft m\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ef1a ch\u1ecdn n\u00e0o kh\u00e1c n\u00ean \u0111\u00e0nh ch\u1ea5p nh\u1eadn. N\u0103m n\u00e0o h\u1ecd c\u0169ng t\u1ea1o ra c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1: m\u1ed9t b\u00e0 l\u00e3o \u0111\u1ebfn b\u1eb1ng \u00f4 t\u00f4 \u0111en v\u1edbi b\u1ed1n c\u00f4ng an m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, theo b\u00e0 \u0111\u1ebfn ng\u00f4i m\u1ed9 c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n \u0111\u00e3 ra \u0111i c\u1ee7a b\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Con trai c\u1ee7a T\u1eeb Gi\u00e1c b\u1ecb l\u00ednh b\u1eafn ch\u1ebft. Ch\u1ec9 v\u00e0i tu\u1ea7n sau, t\u00f3c ch\u1ed3ng b\u00e0 b\u1ea1c tr\u1eafng. N\u0103m n\u0103m sau, \u00f4ng qua \u0111\u1eddi.&nbsp;<em>Kh\u00ed t\u1eed li\u1ec5u<\/em>, b\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch: u\u1ea5t \u1ee9c \u0111\u1ebfn ch\u1ebft. Tr\u00ean bia m\u1ed9 c\u1ee7a ch\u1ed3ng c\u00f3 kh\u1eafc m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 l\u00fd gi\u1ea3i nguy\u00ean nh\u00e2n gi\u1ebft ch\u1ebft hai ng\u01b0\u1eddi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Xin d\u00e2ng m\u1ed9t b\u00f3 hoa t\u01b0\u01a1i<\/em><br><em>T\u00e1m c\u00e1nh loa k\u00e8n<\/em><br><em>Ch\u00edn \u0111\u00f3a c\u00fac v\u00e0ng<\/em><br><em>S\u00e1u b\u00f4ng tulip tr\u1eafng<\/em><br><em>B\u1ed1n n\u1ee5 h\u1ed3ng \u0111\u1ecf<\/em><br>T\u00e1m-ch\u00edn-s\u00e1u-b\u1ed1n: ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6 n\u0103m 1989<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i ng\u00e0y m\u00e0 \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n x\u01b0a nay c\u1ed1 g\u1eafng h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u1ec3 x\u00f3a kh\u1ecfi k\u00fd \u1ee9c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n. V\u00e0o \u0111\u00eam ng\u00e0y 3 r\u1ea1ng ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6, l\u00e3nh t\u1ee5 t\u1ed1i cao c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh, v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m l\u00e3nh \u0111\u1ea1o cao c\u1ea5p ph\u00e1t l\u1ec7nh cho Qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Gi\u1ea3i ph\u00f3ng Nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e0n \u00e1p B\u1eafc Kinh. V\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch b\u1ec1 ngo\u00e0i l\u00e0 gi\u1ea3i t\u00e1n sinh vi\u00ean bi\u1ec3u t\u00ecnh kh\u1ecfi Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Thi\u00ean An M\u00f4n, \u0111\u00f3 th\u1ef1c ra l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng v\u0169 l\u1ef1c \u0111\u1eabm m\u00e1u, m\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o r\u1eb1ng ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1ebd kh\u00f4ng ch\u1ea5p nh\u1eadn vi\u1ec7c c\u00f4ng khai ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i s\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a h\u1ecd. \u0110\u1ebfn th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u0111\u00e3 lan \u0111\u1ebfn h\u01a1n t\u00e1m m\u01b0\u01a1i th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u1eafp Trung Qu\u1ed1c, v\u1edbi h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec3u t\u00ecnh k\u00eau g\u1ecdi c\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1edfi m\u1edf h\u01a1n, d\u00e2n ch\u1ee7 gi\u00fap ch\u1ea5m d\u1ee9t n\u1ea1n tham nh\u0169ng, \u0111\u1eb7c quy\u1ec1n, v\u00e0 s\u1ef1 t\u00e0n b\u1ea1o c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 cai tr\u1ecb c\u1ed9ng s\u1ea3n.[i]&nbsp;Cu\u1ed9c th\u1ea3m s\u00e1t \u1edf B\u1eafc Kinh v\u00e0 b\u1ea1o l\u1ef1c do ch\u00ednh quy\u1ec1n ch\u1ec9 \u0111\u1ea1o \u1edf nhi\u1ec1u th\u00e0nh ph\u1ed1 kh\u00e1c c\u0169ng l\u00e0 l\u1eddi nh\u1eafc nh\u1edf r\u1eb1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb n\u00f2ng s\u00fang. Trong nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean ti\u1ebfp theo n\u1ec1n kinh t\u1ebf Trung Qu\u1ed1c t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u0111\u00e1ng k\u1ec3, gi\u00fap h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c s\u1ef1 gi\u00e0u l\u00ean v\u00e0 c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n. Nh\u01b0ng \u0111\u1eb1ng sau \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi r\u0103n \u0111e, m\u1ed9t th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p nh\u1eafn nh\u1ee7 r\u1eb1ng ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1eb5n s\u00e0ng t\u00e0n s\u00e1t m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ed9 ph\u1eadn d\u00e2n ch\u00fang n\u1ebfu h\u1ecd c\u01b0 x\u1eed kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u00e9p.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi t\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c l\u00e0m b\u00e1o v\u00e0o \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1990, c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u1ea5n tu\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh di\u1ec5n v\u00e0o m\u1ed7i m\u00f9a xu\u00e2n. C\u1ee9 \u0111\u1ebfn g\u1ea7n ng\u00e0y \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng tr\u00ean kh\u1eafp Trung Qu\u1ed1c s\u1ebd b\u1ecb tri\u1ec7u t\u1eadp, an ninh \u1edf B\u1eafc Kinh t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i, ki\u1ec3m duy\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c si\u1ebft ch\u1eb7t. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u ng\u00e0y nh\u1ea1y c\u1ea3m trong l\u1ecbch c\u1ed9ng s\u1ea3n, nh\u1eefng ng\u00e0y ng\u1ea7m c\u1ea5m k\u1ef5 ph\u1ea3n \u00e1nh n\u1ed7i s\u1ee3 ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a b\u1ed9 m\u00e1y \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. C\u1ee9 nh\u01b0 th\u1ec3 ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6, hay&nbsp;<em>l\u1ee5c t\u1ee9<\/em>&nbsp;trong ti\u1ebfng Hoa, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u00e0y Thanh Minh m\u1edbi, m\u1ed9t ng\u00e0y m\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n x\u1ea5u h\u1ed5 khi ph\u1ea3i th\u1eeba nh\u1eadn l\u00e0 n\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i. Hi\u1ec7n nay nh\u1eefng v\u1ee5 b\u1eaft b\u1edb trong th\u00e1ng 5 v\u00e0 th\u00e1ng 6 \u0111\u00e3 b\u1edbt \u0111i nh\u01b0ng v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt c\u1ee7a h\u00e0ng tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean kh\u1eafp Trung Qu\u1ed1c, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 T\u1eeb Gi\u00e1c, m\u1eb9 c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ea1n nh\u00e2n Thi\u00ean An M\u00f4n.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f2n l\u1ea1i g\u00ec? T\u00e1c gi\u1ea3 Christa Wolf d\u00f9ng c\u1ee5m t\u1eeb n\u00e0y l\u00e0m nhan \u0111\u1ec1 cho m\u1ed9t truy\u1ec7n v\u1eeba c\u00f3 b\u1ed1i c\u1ea3nh \u1edf \u0110\u00f4ng Berlin v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 1970. M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef nh\u1eadn th\u1ea5y m\u00ecnh b\u1ecb theo d\u00f5i v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng kh\u1eafc ghi m\u1ed9t ng\u00e0y trong \u0111\u1eddi m\u00ecnh v\u00e0o k\u00fd \u1ee9c \u0111\u1ec3 b\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edb l\u1ea1i v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 trong t\u01b0\u01a1ng lai khi m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n lu\u1eadn t\u1ef1 do h\u01a1n. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 s\u1ef1 uy hi\u1ebfp v\u00e0 n\u1ed7i kh\u00e1t khao b\u1ecb \u0111\u00e8 n\u00e9n. \u0110\u00e2y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 ngh\u0129 v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n, xem n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ed3i k\u1ecbch \u0111\u00f3ng b\u0103ng trong th\u1eddi gian, ch\u1edd \u0111\u1ebfn l\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn th\u1ef1c s\u1ef1 v\u00e0 c\u00f3 k\u1ebft c\u1ee5c trong m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai m\u01a1 h\u1ed3 n\u00e0o \u0111\u00f3?<\/p>\n\n\n<p><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script><br \/>\n<!-- CI-Responsive02 --><br \/>\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1984712757641718\"\n     data-ad-slot=\"9318024787\"\n     data-ad-format=\"auto\"\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins><br \/>\n<script>\n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script><\/p>\n\n\n\n<p>HAI cu\u1ed1n s\u00e1ch m\u1edbi t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n t\u1eeb g\u00f3c nh\u00ecn n\u00e0y. M\u1ed9t cu\u1ed1n c\u00f3 b\u1ed1i c\u1ea3nh \u1edf Trung Qu\u1ed1c v\u00e0 b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c ki\u1ec1m ch\u1ebf k\u00fd \u1ee9c; cu\u1ed1n kia c\u00f3 b\u1ed1i c\u1ea3nh \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i v\u00e0 b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c g\u00ecn gi\u1eef k\u00fd \u1ee9c. C\u1ea3 hai cu\u1ed1n \u0111\u1ed3ng \u00fd r\u1eb1ng ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i trong l\u1ecbch s\u1eed Trung Qu\u1ed1c \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t l\u00e0m ch\u1ea5m d\u1ee9t l\u00fd t\u01b0\u1edfng v\u00e0 s\u1ef1 th\u1eed nghi\u1ec7m c\u1ee7a th\u1eadp ni\u00ean 1980, v\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn m\u1ed9t Trung Qu\u1ed1c si\u00eau t\u01b0 b\u1ea3n ch\u1ee7 ngh\u0129a v\u00e0 si\u00eau nh\u1ea1y c\u1ea3m c\u1ee7a th\u1eddi nay.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea3 hai cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 k\u1ec3 l\u1ea1i t\u01b0\u1eddng t\u1eadn v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t \u0111\u00f3, hay nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n d\u1eabn \u0111\u1ebfn v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t. C\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u1ea1i trong cu\u1ed1n&nbsp;<em>D\u1eb9p y\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n: chuy\u1ec7n qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u00e0n \u00e1p phong tr\u00e0o d\u00e2n ch\u1ee7 B\u1eafc Kinh&nbsp;<\/em>(<em>Quelling the People: The Military Suppression of the Beijing Democracy Movement<\/em>) c\u1ee7a Timothy Brook, m\u1ed9t s\u1eed gia \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o kinh vi\u1ec7n bi\u1ebft s\u1eed d\u1ee5ng kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0 truy t\u00ecm d\u1eef ki\u1ec7n \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t n\u00e0y.[ii]&nbsp;Tuy cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Brook kh\u00f4ng d\u1eabn m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c ph\u1ea9m quan tr\u1ecdng xu\u1ea5t b\u1ea3n trong nh\u1eefng n\u0103m 2000 (\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a t\u1ed5ng b\u00ed th\u01b0 th\u1eddi \u0111\u00f3 Tri\u1ec7u T\u1eed D\u01b0\u01a1ng[iii]&nbsp;v\u00e0 tuy\u1ec3n t\u1eadp nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u [nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc] b\u1ecb r\u00f2 r\u1ec9 g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>H\u1ed3 s\u01a1 Thi\u00ean An M\u00f4n<\/em>&nbsp;[<em>The Tiananmen Papers<\/em>]),<em>D\u1eb9p y\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n<\/em>&nbsp;v\u1eabn l\u00e0 cu\u1ed1n s\u00e1ch s\u1eed hay nh\u1ea5t k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n \u1edf B\u1eafc Kinh. L\u1eddi k\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng t\u00f3m &nbsp;t\u1eaft ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft v\u1ec1 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n ban \u0111\u1ea7u ng\u00e0y c\u00e0ng ch\u00ecm s\u00e2u v\u00e0o tr\u1ea1ng th\u00e1i qu\u00ean l\u00e3ng m\u00e0 trong \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea3 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c l\u1eabn Trung Qu\u1ed1c, mu\u1ed1n th\u1ea5y ch\u00fang bi\u1ebfn m\u1ea5t, khi m\u1ed9t m\u1ed1i quan h\u1ec7 m\u1edbi v\u00e0 c\u00f3 l\u1ee3i h\u01a1n v\u1edbi n\u1ec1n kinh t\u1ebf th\u1ebf gi\u1edbi b\u1eaft bu\u1ed9c th\u1ebf h\u1ec7 k\u1ebf ti\u1ebfp tr\u00e1nh lo ng\u1ea1i v\u1ec1 nh\u00e2n quy\u1ec1n.<\/em>[iv]<\/p>\n\n\n\n<p>Hai cu\u1ed1n s\u00e1ch m\u1edbi l\u1ea5y b\u1ed1i c\u1ea3nh th\u1eddi k\u1ef3 h\u1eadu Thi\u00ean An M\u00f4n, t\u00ecm hi\u1ec3u xem s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh x\u00e3 h\u1ed9i Trung Qu\u1ed1c ra sao, v\u00e0 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ra sao \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e2n v\u1eadt ch\u1ee7 y\u1ebfu t\u1eebng tham gia s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u00f3 v\u00e0 nay \u0111ang s\u1ed1ng l\u01b0u vong.<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1n&nbsp;<em>C\u1ed9ng h\u00f2a Nh\u00e2n d\u00e2n L\u00e3ng qu\u00ean: Nh\u00ecn l\u1ea1i Thi\u00ean An M\u00f4n<\/em>&nbsp;c\u1ee7a Louisa Lim c\u00f3 nhan \u0111\u1ec1 tuy\u1ec7t v\u1eddi, cho th\u1ea5y ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta xem l\u00e0 \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean \u1edf Trung Qu\u1ed1c ng\u00e0y nay l\u00e0 do nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c qu\u00ean ho\u1eb7c v\u01b0\u1ee3t qua v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t \u0111\u00f3. Cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1t ch\u00e2n dung nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng tham gia \u1edf Thi\u00ean An M\u00f4n ho\u1eb7c ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a n\u00f3, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh chuy\u00ean \u0111\u1ec1 c\u1ee7a \u0110\u00e0i Ph\u00e1t thanh Qu\u1ed1c gia M\u1ef9 (NPR) \u2013 t\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0m ph\u00f3ng vi\u00ean c\u1ee7a NPR \u1edf B\u1eafc Kinh trong nhi\u1ec1u n\u0103m. C\u1ea5u tr\u00fac k\u1ec3 chuy\u1ec7n ri\u00eang r\u1ebd c\u1ee7a s\u00e1ch c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 \u1edf \u0111\u1ea7u s\u00e1ch thi\u1ebfu m\u1ed9t ph\u1ea7n ki\u1ebfn th\u1ee9c n\u1ec1n t\u1ea3ng ho\u00e0n ch\u1ec9nh v\u1ec1 v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t \u2013 nh\u1eefng di\u1ec5n bi\u1ebfn d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ki\u1ec7n, di\u1ec5n ra nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u00e0 t\u1ea1i sao.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng Lim m\u1edf \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng h\u1eefu \u00edch t\u00ean l\u00e0 \u201cNg\u01b0\u1eddi l\u00ednh\u201d, m\u00f4 t\u1ea3 c\u01a1 ch\u1ebf c\u1ee7a v\u1ee5 gi\u1ebft ch\u00f3c, theo l\u1eddi k\u1ec3 c\u1ee7a m\u1ed9t anh l\u00ednh qu\u00e8n thu\u1ed9c \u0111\u01a1n v\u1ecb trong Qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Gi\u1ea3i ph\u00f3ng Nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh gi\u1ea3i t\u00e1n qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng. Ai c\u0169ng \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u1eb1ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i kh\u00f4ng gi\u1ea3i t\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean t\u1eadp trung binh l\u00ednh \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4, r\u1ed3i ch\u1ec9 c\u1ed1 g\u1eafng n\u1eeda v\u1eddi \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn v\u00e0o B\u1eafc Kinh trong nhi\u1ec1u ng\u00e0y li\u00ean ti\u1ebfp khi c\u00e1c \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng qu\u1ea7n ch\u00fang n\u00e0i n\u1ec9 v\u00e0 ch\u1ecdc gh\u1eb9o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh tr\u1ebb, b\u1ea3o h\u1ecd \u0111\u1eebng nghe theo l\u1eddi tuy\u00ean truy\u1ec1n c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00ednh \u1ee7y v\u00e0 quay l\u1ea1i doanh tr\u1ea1i c\u1ee7a h\u1ecd. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, khi binh l\u00ednh nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh d\u1ee9t kho\u00e1t \u0111\u1ec3 ra tay, h\u1ecd g\u00e2y th\u01b0\u01a1ng vong kh\u1ee7ng khi\u1ebfp cho d\u00e2n th\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng th\u01b0\u01a1ng vong m\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u2013 t\u00f9y theo quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u2013 l\u00e0 do binh l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n k\u00e9m, c\u00e1c th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n th\u00f4 b\u1ea1o c\u1ee7a c\u1ea5p tr\u00ean, ho\u1eb7c l\u00e0 m\u1ed9t n\u1ed7 l\u1ef1c c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u00edch \u0111\u1ec3 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh b\u1eb1ng kh\u1ee7ng b\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p>Lim ph\u1ea3 h\u01a1i th\u1edf sinh \u0111\u1ed9ng v\u00e0o nh\u1eefng k\u1ebft lu\u1eadn t\u1ed5ng qu\u00e1t n\u00e0y th\u00f4ng qua nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u1ed9t thanh ni\u00ean u m\u00ea, b\u1ecb t\u1ea9y n\u00e3o thu\u1ed9c m\u1ed9t \u0111\u01a1n v\u1ecb b\u1ecb l\u00e9n l\u00fat \u0111\u01b0a v\u00e0o th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n giao th\u00f4ng gi\u1ea3 trang tr\u00f4ng nh\u01b0 xe bu\u00fdt c\u00f4ng c\u1ed9ng, trong khi c\u00e1c \u0111\u01a1n v\u1ecb kh\u00e1c \u0111i b\u1eb1ng t\u00e0u \u0111i\u1ec7n ng\u1ea7m. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch duy nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u0111\u01a1n v\u1ecb c\u1ee7a anh v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i v\u1eadt chi\u1ebfn l\u0169y d\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 \u0111\u1ec3 nhanh ch\u00f3ng tu\u1ed3n binh l\u00ednh v\u00e0 v\u0169 kh\u00ed v\u00e0o \u0110\u1ea1i L\u1ec5 \u0111\u01b0\u1eddng Nh\u00e2n d\u00e2n, m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00f2a nh\u00e0 ch\u00ednh y\u1ebfu tr\u00ean qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 h\u1ecd d\u00f9ng l\u00e0m n\u01a1i tri\u1ec3n khai cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng. Trong nh\u1eefng ng\u00e0y sau v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t, ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u00f3 chuy\u1ec7n c\u00f2n \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean h\u01a1n \u2013 d\u00e2n th\u01b0\u1eddng b\u1eaft \u0111\u1ea7u nhanh ch\u00f3ng \u0111\u1ee9ng chung ph\u00eda v\u1edbi binh l\u00ednh, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf n\u01a1i c\u00f4ng khai:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Anh kh\u00f4ng tin l\u00e0 s\u1ef1 tr\u1edf m\u1eb7t n\u00e0y xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb n\u1ed7i s\u1ee3, m\u00e0 do \u01b0\u1edbc nguy\u1ec7n s\u00e2u xa \u2013 th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u1ea7n thi\u1ebft \u2013 mu\u1ed1n \u0111\u1ee9ng chung ph\u00eda v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn th\u1eafng, b\u1ea5t lu\u1eadn t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u: \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 ch\u1ebf t\u1ed3n vong m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u1ea7n h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd s\u1ed1ng l\u00e2u d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 n\u00e0y. \u0110\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i, t\u1ea5t t\u1ea7n t\u1eadt \u0111\u1ec1u l\u00e0 tu\u00e2n th\u1ee7 th\u01b0\u1ee3ng l\u1ec7nh.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch ti\u1ebfp t\u1ee5c v\u1edbi nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c x\u00e2y d\u1ef1ng xung quanh ch\u00e2n dung c\u1ee7a nhi\u1ec1u nh\u00e2n v\u1eadt kh\u00e1c nhau. Ch\u00fang ta g\u1eb7p m\u1ed9t l\u00e3nh t\u1ee5 sinh vi\u00ean v\u1ec1 sau th\u00e0nh m\u1ed9t doanh nh\u00e2n, m\u1ed9t sinh vi\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i t\u00f2 m\u00f2 nh\u01b0ng c\u1ea9n tr\u1ecdng v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9, m\u1ed9t quan ch\u1ee9c c\u00f3 \u0111\u1ea7u \u00f3c c\u1ea3i c\u00e1ch lu\u00f4n b\u1ecb ch\u00ednh quy\u1ec1n theo d\u00f5i, m\u1ed9t l\u00e3nh t\u1ee5 sinh vi\u00ean s\u1ed1ng l\u01b0u vong, ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 c\u1ee7a m\u1ed9t sinh vi\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1ebft, v\u00e0 m\u1ed9t thanh ni\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ea7u \u00f3c d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1ee7 ngh\u0129a. M\u1ed7i nh\u00e2n v\u1eadt gi\u00fap Lim \u0111\u01b0a ra c\u00e1c nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u1ed5ng qu\u00e1t h\u01a1n v\u1ec1 vi\u1ec7c chuy\u1ec7n l\u00e3ng qu\u00ean t\u1ed5n h\u1ea1i ra sao \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 v\u1ecb c\u1ef1u quan ch\u1ee9c, B\u00e0o \u0110\u1ed3ng (Bao Tong), Lim c\u0169ng s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c h\u1ed3i k\u00fd m\u1edbi xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0111\u1ec3 ch\u1ea5t v\u1ea5n c\u00e1c lu\u1eadn \u0111i\u1ec3m ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u1ec1 c\u00e1ch ch\u00fang ta hi\u1ec3u c\u00e1c m\u01b0u toan ch\u00ednh tr\u1ecb n\u1ed9i b\u1ed9 \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c th\u1ea3m s\u00e1t. Cho \u0111\u1ebfn nay, ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c nh\u00e0 quan s\u00e1t gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng sinh vi\u00ean \u0111\u00e3 g\u00e2y ra s\u1ef1 chia r\u1ebd trong gi\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, v\u1edbi \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 phe c\u1ee9ng r\u1eafn ch\u1ed1ng l\u1ea1i Tri\u1ec7u T\u1eed D\u01b0\u01a1ng, t\u1ed5ng b\u00ed th\u01b0 c\u00f3 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng c\u1ea3i c\u00e1ch v\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea7n th\u00f4ng c\u1ea3m v\u1edbi sinh vi\u00ean. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a B\u00e0o \u0110\u1ed3ng cho \u0111\u1ebfn khi \u00f4ng \u0111\u1ecdc h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng th\u1eddi \u0111\u00f3 L\u00fd B\u1eb1ng, v\u1ed1n c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i c\u1ee9ng r\u1eafn. L\u00fd B\u1eb1ng cho r\u1eb1ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 kh\u00e1 l\u00e2u \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh \u0111\u00e3 ph\u1eadt \u00fd v\u1edbi c\u00e1c khuynh h\u01b0\u1edbng t\u1ef1 do c\u1ee7a Tri\u1ec7u T\u1eed D\u01b0\u01a1ng. Kh\u00f3 m\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7u c\u00e1ch l\u00fd gi\u1ea3i n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u00fang hay kh\u00f4ng, nh\u01b0ng Lim \u0111\u00fang khi nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, cho th\u1ea5y ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u Tri\u1ec7u T\u1eed D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 sa c\u01a1 th\u1ea5t th\u1ebf ra sao:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u0110i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1eb3ng li\u00ean quan g\u00ec \u0111\u1ebfn sinh vi\u00ean,\u201d B\u00e0o \u0110\u1ed3ng n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i. \u00d4ng tin r\u1eb1ng \u0110\u1eb7ng \u0111\u00e3 d\u00f9ng sinh vi\u00ean l\u00e0m c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ec3 ph\u1ebf tru\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh k\u1ebf nhi\u1ec7m \u00f4ng. \u201c\u00d4ng ta ph\u1ea3i t\u00ecm ra \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd do. Sinh vi\u00ean c\u00e0ng \u0111\u1ea5u tranh m\u1ea1nh m\u1ebd, \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh c\u00e0ng c\u00f3 l\u00fd do. N\u1ebfu sinh vi\u00ean \u0111\u1ec1u v\u1ec1 nh\u00e0, \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh ch\u1eb3ng c\u00f3 l\u00fd do g\u00ec.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1eb7t ra c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n lu\u1eadn nhi\u1ec1u trong m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 qua l\u00e0 li\u1ec7u sinh vi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00e1nh b\u1ecb th\u1ea3m s\u00e1t hay kh\u00f4ng n\u1ebfu h\u1ecd \u0111\u00e3 gi\u1ea3i t\u00e1n v\u00e0i ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 c\u00f3 v\u1ebb tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ea5t y\u1ebfu. Tuy nhi\u00ean, khi xem l\u1ea1i t\u01b0 li\u1ec7u, ta c\u00f3 c\u1ea3m nh\u1eadn r\u1eb1ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 s\u1ef1 th\u1ea5t s\u1ee7ng c\u1ee7a Tri\u1ec7u T\u1eed D\u01b0\u01a1ng m\u00e0 c\u1ea3 v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t c\u0169ng g\u1ea7n nh\u01b0 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ea5t y\u1ebfu. \u0110\u1eb7ng Ti\u1ec3u B\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 lu\u00f4n ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i b\u1ea5t c\u1ee9 s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh tr\u1ecb n\u00e0o v\u00e0 \u00f4ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 quy\u1ebft t\u00e2m d\u1ee9t kho\u00e1t ph\u00e1t \u0111i m\u1ed9t th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p r\u1eb1ng s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i c\u00f4ng khai s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c dung th\u1ee9.<\/p>\n\n\n<p><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script><br \/>\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block; text-align:center;\"\n     data-ad-layout=\"in-article\"\n     data-ad-format=\"fluid\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1984712757641718\"\n     data-ad-slot=\"7017828593\"><\/ins><br \/>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script><\/p>\n\n\n\n<p>TUY nhi\u00ean, m\u1ed1i quan t\u00e2m l\u1edbn h\u01a1n c\u1ee7a Lim l\u00e0 s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a ra sao trong x\u00e3 h\u1ed9i ng\u00e0y nay. B\u00e0 nhi\u1ec1u l\u1ea7n ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i bi\u1ebft r\u1ea5t \u00edt v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n. Trong m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi sinh vi\u00ean t\u1eebng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nay th\u00e0nh doanh nh\u00e2n th\u1ea5y ch\u1eb3ng ngh\u0129a l\u00fd g\u00ec \u0111em chuy\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n n\u00f3i v\u1edbi c\u00f4 v\u1ee3 tr\u1ebb c\u1ee7a m\u00ecnh. \u201cL\u00fd do h\u1ecd kh\u00f4ng th\u00edch n\u00f3i v\u1ec1 n\u0103m 1989 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 nh\u1ea1y c\u1ea3m ch\u00ednh tr\u1ecb ho\u1eb7c n\u00f3 khi\u1ebfn h\u1ecd th\u1ea5y kh\u00f3 ch\u1ecbu. Ch\u1ec9 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 n\u00f3 ch\u1eb3ng ngh\u0129a l\u00fd g\u00ec v\u1edbi h\u1ecd.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110i\u1ec3m n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n m\u1ea1nh h\u01a1n trong m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 m\u1ed9t sinh vi\u00ean Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ea1i l\u1ee5c m\u00e0 Lim g\u1eb7p t\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c tri\u1ec3n l\u00e3m v\u1ec1 v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t n\u00e0y \u1edf Hong Kong (\u1edf \u0111\u00f3 m\u1ed9t b\u1ea3o t\u00e0ng chuy\u00ean v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n v\u1eeba m\u1edf c\u1eeda). B\u00e0 th\u1ea5y ch\u00e0ng trai n\u00e0y, t\u00ean l\u00e0 \u201cFeel\u201d v\u00ec anh c\u00f3 \u201cc\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t\u201d v\u1ec1 ti\u1ebfng Anh, r\u1ea5t t\u1ea5t b\u1eadt v\u00e0 h\u00e1o h\u1ee9c mu\u1ed1n bi\u1ebft nhi\u1ec1u h\u01a1n. Nh\u01b0ng v\u1ec1 sau khi b\u00e0 \u0111\u1ebfn th\u0103m anh t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u1edf Trung Qu\u1ed1c, anh tr\u1ea7m ng\u00e2m v\u00e0 c\u1ea9n th\u1eadn, bi\u1ebft c\u00e0ng \u00edt c\u00e0ng t\u1ed1t v\u1ec1 chuy\u1ec7n \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u00e0 tu\u00e2n theo c\u00e1c chu\u1ea9n m\u1ef1c x\u00e3 h\u1ed9i y\u00eau c\u1ea7u ph\u1ea3i ph\u1edbt l\u1edd chuy\u1ec7n \u0111\u00f3. Lim gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 n\u00f3i d\u1ed1i v\u00e0 ng\u1edd v\u1ef1c ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong gi\u1edbi tr\u1ebb b\u1eb1ng c\u00e1ch tr\u00edch d\u1eabn m\u1ed9t ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a b\u00ecnh L\u01b0u Hi\u1ec3u Ba (Liu Xiaobo) n\u00f3i r\u1eb1ng Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 b\u01b0\u1edbc v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u201ctrong \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1eb3ng c\u00f2n tin v\u00e0o b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u00e0 trong \u0111\u00f3 l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u00f4i v\u1edbi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, v\u00ec h\u1ecd n\u00f3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nh\u01b0ng l\u1ea1i c\u00f3 ngh\u0129a kh\u00e1c.\u201d<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright\"><a href=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg\"><img data-attachment-id=\"3872\" data-permalink=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?attachment_id=3872\" data-orig-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?fit=250%2C370&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"250,370\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Goddess of Democracy statue\" data-image-description=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?fit=203%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?fit=250%2C370&amp;ssl=1\" loading=\"lazy\" width=\"250\" height=\"370\" src=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?resize=250%2C370\" alt=\"D\u1ef1ng t\u01b0\u1ee3ng N\u1eef th\u1ea7n D\u00e2n ch\u1ee7, Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Thi\u00ean An M\u00f4n, th\u00e1ng 5 n\u0103m 1989 (\u1ea2nh: Alon Reininger\/Contact Press Images)\" class=\"wp-image-3872\" srcset=\"https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?w=250&amp;ssl=1 250w, https:\/\/i2.wp.com\/lendongxuongdoai.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/statue.jpg?resize=203%2C300&amp;ssl=1 203w\" sizes=\"(max-width: 250px) 100vw, 250px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/a><figcaption>D\u1ef1ng t\u01b0\u1ee3ng N\u1eef th\u1ea7n D\u00e2n ch\u1ee7, Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Thi\u00ean An M\u00f4n, th\u00e1ng 5 n\u0103m 1989 (\u1ea2nh: Alon Reininger\/Contact Press Images)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a Lim l\u00e0 Thi\u00ean An M\u00f4n khi\u1ebfn b\u1ea1o l\u1ef1c tr\u1edf th\u00e0nh \u0111i\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn trong th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ea3i c\u00e1ch hi\u1ec7n nay. Sau b\u1ea1o l\u1ef1c c\u1ee7a th\u1eddi k\u1ef3 Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 hy v\u1ecdng r\u1eb1ng c\u00e1c b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng x\u00e3 h\u1ed9i s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft b\u1eb1ng v\u0169 l\u1ef1c \u2013 r\u1eb1ng s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n H\u1ed3ng V\u1ec7 binh l\u1ee5c so\u00e1t nh\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00f9ng b\u1eaft c\u00e1c k\u1ebb th\u00f9 c\u00f3 th\u1eadt c\u0169ng nh\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, hay s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ea1i tr\u00e0 c\u00e1c tr\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng. V\u00e0 tuy nhi\u1ec1u lo\u1ea1i b\u1ea1o l\u1ef1c trong nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c b\u1ea1o l\u1ef1c t\u00e0n kh\u1ed1c n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1n ch\u1ebf, \u0110\u1ea3ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean d\u00f9ng v\u0169 l\u1ef1c ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i m\u00ecnh, kh\u00e1m x\u00e9t v\u00e0 giam gi\u1eef m\u1ed9t c\u00e1ch phi ph\u00e1p nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 tr\u00edch. Bi\u1ec3u t\u00ecnh ch\u01b0a ch\u1ea5m d\u1ee9t. D\u00f9 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc li\u00ean t\u1ee5c n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 chi ti\u00eau nhi\u1ec1u cho \u201cvi\u1ec7c duy tr\u00ec \u1ed5n \u0111\u1ecbnh\u201d h\u01a1n cho c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng v\u0169 trang, Trung Qu\u1ed1c c\u00f2n \u0111\u1ea7y r\u1eaby h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh quy m\u00f4 nh\u1ecf m\u1ed7i n\u0103m, \u201cc\u00e1c ti\u1ec3u Thi\u00ean An M\u00f4n\u201d nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ee7a B\u00e0o \u0110\u1ed3ng n\u00f3i v\u1edbi b\u00e0. C\u00f3 khi l\u00e0 bi\u1ec3u t\u00ecnh v\u00f4 th\u01b0\u1edfng v\u00f4 ph\u1ea1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 h\u01b0u \u0111\u00f2i l\u01b0\u01a1ng h\u01b0u, nh\u01b0ng c\u00f3 khi l\u00e0 bi\u1ec3u t\u00ecnh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 gi\u1eef kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 nh\u00e0 c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1ecb c\u01b0\u1edbp \u0111i, v\u00e0 h\u1ecd b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t b\u1eb1ng c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng b\u1ea1o l\u1ef1c c\u1ee7a b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ho\u1eb7c b\u1eb1ng c\u00e1c m\u00e0n h\u1ea1 s\u00e1t phi ph\u00e1p c\u1ee7a b\u1ecdn c\u00f4ng an tr\u1eadt t\u1ef1 \u0111\u00f4 th\u1ecb&nbsp;<em>th\u00e0nh qu\u1ea3n<\/em>&nbsp;[<em>chengguan,&nbsp;<\/em>c\u00e1ch g\u1ecdi t\u1eaft c\u1ee7a S\u1edf Qu\u1ea3n l\u00fd H\u00e0nh ch\u00ednh v\u00e0 Ch\u1ea5p ph\u00e1p Th\u00e0nh th\u1ecb, N.D.]<\/p>\n\n\n\n<p>Lim k\u1ec3 chuy\u1ec7n sinh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng. B\u00e0 nhanh nh\u1eb9n chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i qua l\u1ea1i gi\u1eefa chuy\u1ec7n k\u1ec3 c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c chi\u00eam nghi\u1ec7m t\u1ed5ng qu\u00e1t, \u0111i\u1ec3m xuy\u1ebft c\u1ea3 hai b\u1eb1ng c\u00e1c t\u00ecnh ti\u1ebft ng\u1eafn, cay nghi\u1ec7t, v\u00ed nh\u01b0 chuy\u1ec7n m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 c\u1eaft \u0111\u1ee9t m\u1ed9t ph\u1ea7n ng\u00f3n tay \u0111\u1ec3 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t, nh\u01b0ng nay th\u1ea5y \u00f4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch l\u00fd do v\u1edbi \u0111\u1ee9a con trai m\u01b0\u1eddi hai tu\u1ed5i. R\u00f5 r\u00e0ng Lim \u0111\u00e3 suy ngh\u0129 v\u00e0 quan t\u00e2m r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n, v\u00e0 b\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn r\u1ee7i ro l\u1edbn khi vi\u1ebft cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y; n\u1ebfu ta l\u1ea5y l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0m c\u0103n c\u1ee9, cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn b\u00e0 kh\u00f3 tr\u1edf l\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c, \u1edf \u0111\u00f3 ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u00f3 danh s\u00e1ch \u0111en g\u1ed3m nh\u1eefng h\u1ecdc gi\u1ea3 v\u00e0 k\u00fd gi\u1ea3 c\u00f3 t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1ee5ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 nh\u1ea1y c\u1ea3m. B\u1edfi v\u1eady cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a b\u00e0 \u0111\u1ea7y can \u0111\u1ea3m, nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111au \u0111\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng cu\u1ed1i c\u1ee7a Lim l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1ng \u0111\u1ecdc nh\u1ea5t, nh\u01b0ng c\u0169ng cho th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u1edf ng\u1ea1i c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y. Thay v\u00ec ph\u00e1c h\u1ecda ch\u00e2n dung m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt, b\u00e0 k\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ee5 \u0111\u00e0n \u00e1p ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf Th\u00e0nh \u0110\u00f4, m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u1edbn \u1edf mi\u1ec1n t\u00e2y nam v\u00e0 l\u00e0 trung t\u00e2m tri th\u1ee9c quan tr\u1ecdng th\u1ee9 nh\u00ec c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. Lim \u0111\u00e0o x\u1edbi c\u00e1c c\u00f4ng \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a B\u1ed9 Ngo\u1ea1i giao M\u1ef9 v\u00e0 qua ph\u1ecfng v\u1ea5n nghe c\u00e1c nh\u00e2n ch\u1ee9ng k\u1ec3 v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p h\u1ebft s\u1ee9c b\u1ea1o l\u1ef1c c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf \u0111\u00f3. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn s\u1ee3, vi\u1ebft \u0111\u1ea7y cao h\u1ee9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, \u0111\u00f4i khi Lim h\u01a1i g\u1ea5p g\u00e1p khi m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1edbi m\u1ebb c\u1ee7a m\u00ecnh. C\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00e1c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra lu\u1eadn \u0111i\u1ec3m t\u1ed5ng qu\u00e1t cho r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u00e0o n\u0103m 1989 l\u00e0 m\u1ed9t phong tr\u00e0o tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c, nh\u1ea5t l\u00e0 trong cu\u1ed1n&nbsp;<em>The Pro-Democracy Protests in China: Reports from the Provinces&nbsp;<\/em>(<em>Bi\u1ec3u t\u00ecnh \u0111\u00f2i d\u00e2n ch\u1ee7 \u1edf Trung Qu\u1ed1c: T\u01b0\u1eddng thu\u1eadt t\u1eeb c\u00e1c t\u1ec9nh<\/em>,xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1991), do Jonathan Unger ch\u1ee7 bi\u00ean. V\u1ec1 c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n \u1edf Th\u00e0nh \u0110\u00f4, c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 b\u00e0n v\u1ec1 ch\u00fang, nh\u1ea5t l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n&nbsp;<a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=142\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Li\u1ec7u Di\u1ec7c V\u0169<\/a>.[v]&nbsp;Lim \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c khen v\u00ec \u0111\u00e3 k\u1ec3 l\u1ea1i c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ho\u00e0n ch\u1ec9nh h\u01a1n, v\u00e0 v\u00ec \u0111\u00e3 t\u00ecm ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00f4ng tin m\u1edbi. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i cu\u1ed9c th\u01b0\u1eddng xem s\u1ef1 ki\u1ec7n ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6 ch\u1ec9 l\u00e0 chuy\u1ec7n \u1edf B\u1eafc Kinh ch\u1ee7 y\u1ebfu ph\u1ea3n \u00e1nh s\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c n\u0103m 1989 v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp tr\u1ecdn v\u1eb9n trong m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch. C\u00f3 l\u1ebd \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y nhi\u1ec1u v\u1ec1 s\u1ef1 thi\u1ec3n c\u1eadn v\u00e0 t\u1ee7n m\u1ee7n c\u1ee7a c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u01a1n l\u00e0 v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 ch\u00ednh \u201cs\u1ef1 l\u00e3ng qu\u00ean\u201d c\u1ee7a Lim.<\/p>\n\n\n<p><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script><br \/>\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block; text-align:center;\"\n     data-ad-layout=\"in-article\"\n     data-ad-format=\"fluid\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1984712757641718\"\n     data-ad-slot=\"2310219401\"><\/ins><br \/>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script><\/p>\n\n\n\n<p>ROWENA He [H\u00e0 Ti\u1ec3u Thanh] c\u0169ng \u0111\u01b0a b\u1ee9c tranh v\u01b0\u1ee3t ra kh\u1ecfi ranh gi\u1edbi B\u1eafc Kinh trong c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng v\u00e0 r\u1ea5t ri\u00eang t\u01b0 v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi di c\u01b0 ch\u00ednh tr\u1ecb,&nbsp;<em>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u vong Thi\u00ean An M\u00f4n: Nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u00f2i d\u00e2n ch\u1ee7 \u1edf Trung Qu\u1ed1c<\/em>.[vi]&nbsp;Nay l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ea3ng vi\u00ean d\u1ea1y m\u1ed9t m\u00f4n h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n c\u1ea5p \u0111\u1ea1i h\u1ecdc t\u1ea1i Harvard, H\u00e0 Ti\u1ec3u Thanh ch\u1ec9 m\u1edbi l\u00e0 h\u1ecdc sinh trung h\u1ecdc trong \u0111\u1ee3t bi\u1ec3u t\u00ecnh n\u0103m \u0111\u00f3. Song b\u00e0 v\u1eabn h\u0103ng h\u00e1i tham gia c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf Qu\u1ea3ng Ch\u00e2u, qu\u00ea c\u1ee7a b\u00e0 t\u1ea1i mi\u1ec1n nam Trung Qu\u1ed1c, b\u00e0 xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng d\u00f9 cha m\u1eb9 c\u1ea3m th\u1ea5y b\u1ea5t an. Sau khi c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh b\u1ecb d\u1eb9p tan \u1edf \u0111\u00f3, b\u00e0 ngoan ngo\u00e3n h\u1ecdc thu\u1ed9c l\u00f2ng lu\u1eadn \u0111i\u1ec7u tuy\u00ean truy\u1ec1n c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 thi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, t\u1ed1t nghi\u1ec7p, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ed1t trong th\u1eddi k\u1ef3 kinh t\u1ebf Trung Qu\u1ed1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u00f9ng n\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, trong th\u00e2m t\u00e2m b\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh. R\u1ed1t cu\u1ed9c, b\u00e0 khi\u1ebfn gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 ng\u1ea1c nhi\u00ean khi ngh\u1ec9 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 sang Canada h\u1ecdc cao h\u1ecdc. B\u00e0 ch\u1ecdn chuy\u00ean ng\u00e0nh gi\u00e1o d\u1ee5c v\u1edbi suy ngh\u0129 r\u1eb1ng gi\u00e1o d\u1ee5c c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n kh\u00e1c. B\u00e0 c\u0169ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed v\u1ec1 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ef1 s\u1ef1 h\u1ecdc thu\u1eadt \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, qua \u0111\u00f3 b\u00e0 k\u1ec3 chuy\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh theo c\u00e1ch gi\u00fap nh\u1ea5n m\u1ea1nh quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a m\u00ecnh. Ch\u00fang ta bi\u1ebft v\u1ec1 qu\u00e3ng \u0111\u1eddi b\u00e0 l\u1edbn l\u00ean trong C\u00e1ch m\u1ea1ng V\u0103n h\u00f3a, nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n gia \u0111\u00ecnh b\u00e0 g\u1eb7p ph\u1ea3i, v\u00e0 chuy\u1ec7n l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a cha b\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1eadp tan ra sao trong th\u1eddi Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng. B\u00e0 theo m\u1eb9 rong ru\u1ed5i v\u1edbi m\u1ed9t g\u00e1nh h\u00e1t, v\u00e0 \u0111i \u0111i l\u1ea1i l\u1ea1i gi\u1eefa th\u00e0nh th\u1ecb v\u00e0 n\u00f4ng th\u00f4n trong khi cha m\u1eb9 b\u00e0 ph\u1ea3i ch\u1eadt v\u1eadt th\u00edch nghi v\u1edbi nh\u1eefng chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng chi ti\u1ebft n\u00e0y gi\u00fap ch\u00fang ta hi\u1ec3u c\u1ea3m gi\u00e1c b\u1ecb m\u1eafc b\u1eaby m\u00e0 th\u1ebf h\u1ec7 Thi\u00ean An M\u00f4n c\u1ea3m nh\u1eadn khi l\u1edbn l\u00ean trong th\u1eddi Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng, v\u00e0 n\u1ed7i kh\u00e1t khao xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t ra v\u00e0 \u0111i theo phong tr\u00e0o n\u0103m 1989.<\/p>\n\n\n\n<p>Chuy\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00ednh t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2n \u0111\u1ed1i b\u1eb1ng ba c\u00e2u chuy\u1ec7n kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt n\u1ed5i ti\u1ebfng tham gia bi\u1ec3u t\u00ecnh: c\u00e1c l\u00e3nh t\u1ee5 sinh vi\u00ean D\u1ecbch \u0110an Hi\u00ean (Yi Danxuan), Th\u1ea9m \u0110\u1ed3ng (Shen Tong), v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng \u0110an (Wang Dan). Nh\u1eefng l\u1eddi h\u1ecfi \u0111\u00e1p c\u1ee7a b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m xuy\u1ebft b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u1ea7n m\u1edf ngo\u1eb7c ch\u00fa th\u00edch c\u00e1c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, nh\u1eefng l\u00fac im l\u1eb7ng, v\u00e0 t\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi b\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f9 chuy\u1ec7n c\u1ee7a Th\u1ea9m \u0110\u1ed3ng v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng \u0110an \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft, nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi th\u0103m d\u00f2 nh\u1eb9 nh\u00e0ng v\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 t\u00e2m l\u00fd gi\u00fap ch\u00fang ta hi\u1ec3u c\u00e1i l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u00f4i khi v\u1ecb k\u1ef7 c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi lao m\u00ecnh v\u00e0o phong tr\u00e0o sinh vi\u00ean m\u1eb7c cho cha m\u1eb9 n\u00e0i n\u1ec9 \u0111\u1eebng tham gia. Nh\u01b0 D\u1ecbch \u0110an Hi\u00ean k\u1ec3 v\u1edbi t\u00e1c gi\u1ea3:<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 t\u00f4i ch\u1eb3ng bao gi\u1edd ngh\u0129 r\u1eb1ng ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1ebd ra l\u1ec7nh cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i n\u1ed5 s\u00fang d\u00f9 ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u cha t\u00f4i \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00e0 s\u1ebd c\u00f3 chuy\u1ec7n \u0111\u00f3. \u0110\u00fang l\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i ch\u1eb3ng hi\u1ec3u r\u00f5 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 n\u00e0y.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt trong s\u00e1ch c\u1ee7a Rowena He c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb th\u1ea5t b\u1ea1i. Thua cu\u1ed9c, h\u1ecd bu\u1ed9c ph\u1ea3i s\u1ed1ng \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, n\u01a1i h\u1ecd lu\u00f4n \u1edf trong t\u00e2m tr\u1ea1ng ng\u1edd v\u1ef1c v\u00e0 b\u1ea5t an \u2013 c\u0169ng ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean n\u1ebfu bi\u1ebft r\u1eb1ng ch\u00ednh quy\u1ec1n ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00ecm c\u00e1ch l\u1ebbn v\u00e0o m\u00e1y vi t\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 theo d\u00f5i nh\u1ea5t c\u1eed nh\u1ea5t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a h\u1ecd. Cho d\u00f9 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1ea1o d\u1ef1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u00f3 \u00edch cho ch\u00ednh m\u00ecnh trong m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng kinh doanh hay h\u1ecdc thu\u1eadt, theo c\u00e1ch vi\u1ebft c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3,<\/p>\n\n\n\n<p><em>x\u00e9t v\u1ec1 nhi\u1ec1u m\u1eb7t Thi\u00ean An M\u00f4n l\u00e0 m\u1ed9t bi k\u1ecbch v\u1eabn ti\u1ebfp di\u1ec5n v\u00ec c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n, c\u00f2n b\u1ecdn th\u1ee7 \u00e1c kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 k\u1ebb th\u1ee7 \u00e1c. Thay v\u00ec th\u1ebf, k\u1ebb th\u1ee7 \u00e1c \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi th\u1eafng cu\u1ed9c trong b\u1ed1i c\u1ea3nh m\u1ed9t \u201cTrung Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1n l\u00ean\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng Rowena He c\u00f3 nh\u1eefng m\u1ed1i quan t\u00e2m s\u00e2u xa h\u01a1n l\u00e0 ch\u1ec9 t\u00ednh ai th\u1eafng ai b\u1ea1i. Thay v\u00ec th\u1ebf, b\u00e0 c\u1ed1 h\u00ecnh dung chuy\u1ec7n g\u00ec x\u1ea3y ra khi \u0111i\u1ec1u ta y\u00eau qu\u00fd b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t. N\u00f3 c\u00f3 th\u1eadt s\u1ef1 ch\u1ebft \u0111i hay v\u1eabn s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi nh\u1eefng d\u1ea1ng kh\u00e1c? Ph\u1ea3i ch\u0103ng k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u vong kh\u00f4ng gi\u00e1 tr\u1ecb b\u1eb1ng hi\u1ec7n th\u1ef1c c\u1ee7a m\u1ed9t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 qu\u1ea3 \u0111\u1ea7u ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 kinh t\u1ebf m\u00e0 l\u00e2u nay \u0111\u00e3 x\u00f3a s\u1ea1ch l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1ebf h\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc? T\u1ea7m nh\u00ecn n\u00e0o c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i h\u01a1n?<\/p>\n\n\n\n<p><em>V\u1edbi t\u00f4i, nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea3i nghi\u1ec7m v\u1ec1 kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian, m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft gi\u1eefa n\u01a1i n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ed1n kia, gi\u1eefa qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai, v\u1edbi ch\u00fang ta s\u1ed1ng \u1edf hi\u1ec7n t\u1ea1i, c\u1ed1 g\u1eafng bi\u1ebfn c\u00e1c gi\u1ea5c m\u01a1 c\u0169 th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c. C\u1ed9i r\u1ec5 lu\u00f4n c\u00f2n \u0111\u00f3, nh\u01b0ng c\u00e1c gi\u1ea5c m\u01a1 c\u1ee7a ta c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ebft \u0111i. T\u00f4i hy v\u1ecdng cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y s\u1ebd gi\u1eef cho c\u00e1c gi\u1ea5c m\u01a1 \u0111\u00f3 c\u00f2n s\u1ed1ng m\u00e3i \u2013 kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u01a1 c\u1ee7a ch\u00ednh t\u00f4i m\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1c gi\u1ea5c m\u01a1 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ea3ng ho\u1eb7c, cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Rowena He l\u00e3ng m\u1ea1n th\u00e1i qu\u00e1 v\u00e0 ch\u00fa tr\u1ecdng qu\u00e1 nhi\u1ec1u v\u00e0o tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1ee7a c\u00e1c sinh vi\u00ean \u0111\u1ec3 xem \u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a to\u00e0n phong tr\u00e0o \u0111\u1ea5u tranh n\u00e0y \u2013 h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng c\u0169ng \u0111\u00e3 tham gia, v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn. Nh\u01b0ng t\u00f4i th\u1ea5y cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u1ea7y thuy\u1ebft ph\u1ee5c v\u00e0 r\u1ea5t hay v\u1ec1 m\u1ed9t tr\u1ea3i nghi\u1ec7m quan tr\u1ecdng trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng Trung Qu\u1ed1c \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i. Ta kh\u00f4ng n\u00ean qu\u00ean r\u1eb1ng, v\u00ec s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n, m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u00ed th\u1ee9c thu\u1ed9c h\u00e0ng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c \u1edf cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 hai m\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u1edf x\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi. Ph\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 Chi (Fang Lizhi), L\u01b0u T\u00e2n Nh\u1ea1n (Liu Binyan), v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0\u1ee3c V\u1ecdng (Wang Ruowang) n\u1eb1m trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t. (Ph\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 Chi v\u00e0 L\u01b0u T\u00e2n Nh\u1ea1n t\u1eebng c\u1ed9ng t\u00e1c v\u1edbi&nbsp;<em>The New York Review<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 m\u1eb7t n\u00e0y, phong tr\u00e0o l\u01b0u vong c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng l\u01b0u vong l\u1edbn \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u trong th\u1ebf k\u1ef7 20: ng\u01b0\u1eddi Ba Lan \u1edf London, ng\u01b0\u1eddi Nga \u1edf Paris, s\u1ef1 l\u1ea9n tr\u00e1nh v\u00e0 ng\u1edd v\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c s\u1eafc d\u00e2n thi\u1ec3u s\u1ed1 \u0110\u00f4ng \u00c2u v\u00e0 X\u00f4-vi\u1ebft \u1edf Munich th\u1eddi chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh. H\u1ecd \u0111\u00f4i khi b\u1ecb ch\u1ebf nh\u1ea1o v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0m ph\u00f4ng trong c\u00e1c ti\u1ec3u thuy\u1ebft gi\u00e1n \u0111i\u1ec7p, nh\u01b0ng h\u1ecd c\u0169ng c\u00f3 ph\u1ea9m gi\u00e1 c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 th\u00e0nh t\u1ef1u l\u1edbn lao, m\u1eb7c d\u00f9 h\u1ecd h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u \u1edf qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng sau khi&nbsp;<a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=2502\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">B\u1ee9c m\u00e0n s\u1eaft<\/a>&nbsp;s\u1ee5p \u0111\u1ed5.<\/p>\n\n\n<p><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script><br \/>\n<!-- CI-Responsive02 --><br \/>\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1984712757641718\"\n     data-ad-slot=\"9318024787\"\n     data-ad-format=\"auto\"\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins><br \/>\n<script>\n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script><\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ed0NG \u1edf Trung Qu\u1ed1c ng\u00e0y nay, ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1eadn ra r\u1eb1ng nh\u00e0 nh\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi l\u00e3ng qu\u00ean v\u00e0 l\u01b0u vong l\u00e0 chuy\u1ec7n ph\u1ed5 bi\u1ebfn, nh\u01b0ng c\u0169ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn kh\u00f4ng k\u00e9m l\u00e0 \u00fd ngh\u0129 cho r\u1eb1ng c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n Thi\u00ean An M\u00f4n v\u1eabn c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u2013 r\u1eb1ng ch\u00fang ti\u1ebfp t\u1ee5c hi\u1ec7n di\u1ec7n, kh\u00f4ng ch\u1ec9 theo ngh\u0129a ti\u00eau c\u1ef1c v\u1ec1 vi\u1ec7c g\u00e2y ra tr\u1ea5n \u00e1p v\u00e0 ki\u1ec3m duy\u1ec7t, m\u00e0 c\u00f2n theo nhi\u1ec1u c\u00e1ch t\u00edch c\u1ef1c. T\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc v\u1ec1 c\u00e1c ph\u00f3ng vi\u00ean c\u1ee7a t\u1edd<em>&nbsp;New York Times<\/em>&nbsp;Nicholas Kristof v\u00e0 Sheryl WuDunn; h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t nhan \u0111\u1ec1 cho cu\u1ed1n s\u00e1ch b\u00e1n ch\u1ea1y trong nh\u1eefng n\u0103m 1990 c\u1ee7a h\u1ecd v\u1ec1 th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3 l\u00e0&nbsp;<em>China Wakes<\/em>&nbsp;(<em>Trung Qu\u1ed1c th\u1ee9c t\u1ec9nh<\/em>). Ng\u00e0y nay, m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 l\u1ebd s\u1ebd b\u00e0n v\u1ec1 GDP, s\u1ef1 di c\u01b0 c\u1ee7a n\u00f4ng d\u00e2n [l\u00ean th\u00e0nh th\u1ecb], v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0ng kh\u00f4ng m\u1eabu h\u1ea1m, nh\u01b0ng c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 thi\u00ean t\u00e0i \u1edf ch\u1ed7 c\u0169ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn Thi\u00ean An M\u00f4n, kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed1i c\u1ea3nh cho t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng kinh t\u1ebf \u2013 trong \u0111\u00f3 l\u00fd thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng s\u1ef1 c\u1ea5t c\u00e1nh kinh t\u1ebf, v\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n, l\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ec1n b\u00f9 cho tr\u1ea5n \u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb \u2013 m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh n\u00f3i chung c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c, cho d\u00f9 c\u00e1c kh\u00eda c\u1ea1nh ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb lu m\u1edd tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf trong m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 qua.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nghe c\u00f3 v\u1ebb ng\u00e2y th\u01a1, h\u00e3y nh\u1edb l\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00fang m\u1ed9t th\u1eadp ni\u00ean sau Thi\u00ean An M\u00f4n, m\u01b0\u1eddi ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec3u t\u00ecnh l\u1eb7ng l\u1ebd bao v\u00e2y khu \u0111\u1ea7u n\u00e3o l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Trung Nam H\u1ea3i c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n \u1edf B\u1eafc Kinh, \u0111\u00f2i cho Ph\u00e1p Lu\u00e2n C\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p ph\u00e1p h\u00f3a. Ph\u1ea3i ch\u0103ng h\u1ecd \u0111\u00e3 kh\u00f4ng nh\u1eadn ra th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p t\u00e0n b\u1ea1o c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n, hay h\u1ecd \u0111ang \u1edf m\u1ed9t m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ti\u1ec1m th\u1ee9c n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00edch l\u1ec7 b\u1edfi m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c \u0111ang gia t\u0103ng c\u1ee7a d\u00e2n th\u01b0\u1eddng \u2013 m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c c\u1ea3m nh\u1eadn r\u1eb1ng h\u1ecd c\u0169ng c\u00f3 quy\u1ec1n?<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec3u t\u00ecnh Ph\u00e1p Lu\u00e2n C\u00f4ng b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p d\u1eef d\u1ed9i, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 tra t\u1ea5n, v\u00e0 hi\u1ec7n nay ph\u1ea7n l\u1edbn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1eadn tr\u1ecdng h\u01a1n v\u1ec1 vi\u1ec7c k\u00eau g\u1ecdi thay \u0111\u1ed5i. Nh\u01b0ng khi n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1c tr\u00ed th\u1ee9c, nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, gi\u00e1o vi\u00ean, m\u1ee5c s\u01b0, cha x\u1ee9, v\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh v\u00ec m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng trong nh\u1eefng n\u0103m qua, t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u1ea7u nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng Thi\u00ean An M\u00f4n l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m h\u1ec7 tr\u1ecdng trong \u0111\u1eddi h\u1ecd, gi\u00e2y ph\u00fat m\u00e0 h\u1ecd th\u1ee9c t\u1ec9nh v\u00e0 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i thi\u1ec7n. V\u00ed d\u1ee5, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o tr\u00f9ng h\u1ee3p ng\u1eabu nhi\u00ean m\u00e0 nhi\u1ec1u l\u00e3nh t\u1ee5 Tin L\u00e0nh quan tr\u1ecdng \u1edf Trung Qu\u1ed1c b\u00e0n v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n theo chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng n\u00e0y, ho\u1eb7c h\u00e0ng ng\u00e0n c\u1ef1u sinh vi\u00ean \u2013 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1eefng l\u00e3nh t\u1ee5 n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111ang l\u01b0u vong hay \u1edf t\u00f9, m\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00e0n ng\u1eadp c\u00e1c qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 \u1edf c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 Trung Qu\u1ed1c c\u00e1ch \u0111\u00e2y hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m n\u0103m \u2013 \u0111ang l\u1eb7ng l\u1ebd \u0111\u1ea5u tranh cho c\u00e1c quy\u1ec1n h\u1ee3p ph\u00e1p v\u00e0 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng cho c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00fang l\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong s\u1ed1 n\u00e0y \u0111\u00e3 \u00edt nh\u1ea5t b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i, v\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 b\u0103n kho\u0103n h\u1ee3p l\u00fd, nh\u01b0 t\u00e1c gi\u1ea3 Lim, v\u1ec1 th\u1ebf h\u1ec7 s\u1eafp \u0111\u1ebfn, th\u1ebf h\u1ec7 m\u00e0 l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 nghe \u1ea5u tr\u0129 ho\u1eb7c kh\u00f4ng li\u00ean quan. Nh\u01b0ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u0111u\u1ed5i l\u00fd t\u01b0\u1edfng ch\u1ec9 chi\u1ebfm thi\u1ec3u s\u1ed1 trong b\u1ea5t c\u1ee9 x\u00e3 h\u1ed9i n\u00e0o. Th\u00f3i ng\u1edd v\u1ef1c cay nghi\u1ec7t v\u00e0 th\u00f3i chu\u1ed9ng v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u00e1ng lo ng\u1ea1i, nh\u01b0ng ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c \u2013 k\u1ec3 c\u1ea3 gi\u1edbi tr\u1ebb \u2013 h\u00e0ng ng\u00e0y v\u1eabn b\u00e0n v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u00e0 m\u1ed1i nguy c\u1ee7a ch\u00fang khi trao \u0111\u1ed5i tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi nhau ho\u1eb7c khi th\u1ea3o lu\u1eadn tr\u00ean m\u1ea1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0169ng kh\u00f4ng k\u00e9m ph\u1ea7n m\u00e3nh li\u1ec7t l\u00e0 n\u1ed7i kh\u00e1t khao ph\u1ed5 bi\u1ebfn v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c \u2013 m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u s\u1eafc cho cu\u1ed9c s\u1ed1ng. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y trong sinh ho\u1ea1t t\u00f4n gi\u00e1o, n\u00ean t\u00f4n gi\u00e1o c\u00f3 t\u1ed5 ch\u1ee9c li\u00ean t\u1ee5c ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh. Nh\u01b0ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng t\u00edch c\u1ef1c theo nh\u1eefng c\u00e1ch kh\u00e1c. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111ang h\u1ed3i sinh v\u00e0 t\u00e1i t\u1ea1o c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng, ho\u1eb7c chi\u00eam nghi\u1ec7m c\u00e2u h\u1ecfi t\u1eeb ng\u00e0n x\u01b0a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 l\u00e0m sao \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u1ed9t ki\u1ebfp b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng g\u1ed3m lao \u0111\u1ed9ng, k\u1ebft h\u00f4n v\u00e0 t\u1ea1o d\u1ef1ng gia \u0111\u00ecnh, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. Qu\u1ea3 l\u00e0 s\u1ebd qu\u00e1 n\u00f4ng c\u1ea1n n\u1ebfu ta quy k\u1ebft m\u1ed1i quan ng\u1ea1i n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 do Thi\u00ean An M\u00f4n, nh\u01b0ng m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1i \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c nh\u00e2n v\u0103n n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn c\u00f3 c\u1ed9i ngu\u1ed3n t\u1eeb l\u00fd t\u01b0\u1edfng v\u00f4 t\u1eadn c\u1ee7a th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3. C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00e1c, \u00edt m\u00f4 ph\u1ea1m h\u01a1n \u0111\u1ec3 nh\u00ecn v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n: xem \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 hy sinh, kh\u00f4ng ch\u1ee7 t\u00e2m v\u00e0 kh\u00f4ng ai mu\u1ed1n, \u0111\u00e3 gi\u00fap \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh m\u1ed9t th\u1eddi k\u1ef3 m\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e2y ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 c\u00e1ch nh\u00ecn c\u1ee7a Rowena He. Sau v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t, b\u00e0 tr\u1edf l\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc, ngang ng\u1ea1nh mang b\u0103ng \u0111en t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t. Th\u1ea7y c\u00f4 bu\u1ed9c b\u00e0 ph\u1ea3i th\u00e1o b\u0103ng \u0111en, v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 kh\u00f3c \u0111\u1ea7y cay \u0111\u1eafng, ngh\u0129 r\u1eb1ng gi\u1ea5c m\u01a1 \u0111\u00e3 ch\u1ea5m d\u1ee9t:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Khi t\u00f4i b\u1ecb bu\u1ed9c ph\u1ea3i th\u00e1o b\u0103ng \u0111en n\u0103m 1989, t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng m\u1ecdi vi\u1ec7c xem nh\u01b0 \u0111\u00e3 ch\u1ea5m d\u1ee9t. C\u00e1c thi th\u1ec3 \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi\u1ec1n n\u00e1t, nh\u1eefng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i, c\u00e1c ti\u1ebfng n\u00f3i \u0111\u00e3 b\u1ecb d\u1eadp t\u1eaft. H\u1ecd c\u00f3 s\u00fang, nh\u00e0 t\u00f9, v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed7 m\u00e1y tuy\u00ean truy\u1ec1n. Ch\u00fang t\u00f4i ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec c\u1ea3. Song, b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00ednh v\u00e0o ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 6 c\u00e1c h\u1ea1t gi\u1ed1ng d\u00e2n ch\u1ee7 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gieo trong tim t\u00f4i, v\u00e0 n\u1ed7i kh\u00e1t khao t\u1ef1 do v\u00e0 nh\u00e2n quy\u1ec1n \u0111\u00e3 \u1ea5p \u1ee7. Nh\u01b0 v\u1eady h\u00f3a ra \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ebft th\u00fac, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u kh\u00e1c.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ngu\u1ed3n<\/strong>: Ian Johnson,<strong>&nbsp;<\/strong><a href=\"http:\/\/www.nybooks.com\/articles\/archives\/2014\/jun\/05\/ghosts-tiananmen-square\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>The Ghosts of Tiananmen Square<\/em><\/a>, The New York Review of Books, s\u1ed1 ra ng\u00e0y 5\/6\/2014<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=3870\">B\u1ea3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t<\/a> \u00a9 2014 <a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ph\u1ea1m V\u0169 L\u1eeda H\u1ea1<\/a>&nbsp;&amp; <a href=\"http:\/\/www.procontra.asia\/?p=4446\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">pro&amp;contra<\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[i]<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;S\u1ed1 th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u00f3 bi\u1ec3u t\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau r\u00f5 trong m\u1ed9t tri\u1ec3n l\u00e3m sau v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t \u1edf B\u1ea3o t\u00e0ng L\u1ecbch s\u1eed Qu\u00e2n s\u1ef1 \u1edf B\u1eafc Kinh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c James Miles tr\u00edch d\u1eabn trong&nbsp;<em>The Legacy of Tiananmen: China in Disarray<\/em>&nbsp;[<em>Di s\u1ea3n c\u1ee7a Thi\u00ean An M\u00f4n: Trung Qu\u1ed1c h\u1ed7n lo\u1ea1n<\/em>] (University of Michigan Press, 1996).<\/p>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[ii]<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u0110\u1ed9c gi\u1ea3 c\u0169ng n\u00ean l\u01b0u \u00fd t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a Ng\u00f4 Nh\u00e2n Hoa, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tham gia bi\u1ec3u t\u00ecnh \u1edf Thi\u00ean An M\u00f4n v\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a hai t\u00e1c ph\u1ea9m b\u1eb1ng ti\u1ebfng Hoa, c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch s\u1eafp xu\u1ea5t b\u1ea3n c\u1ee7a Jeremy Brown thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Simon Fraser. C\u1ea3m \u01a1n Perry Link \u0111\u00e3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[iii]<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u0110\u01b0\u1ee3c Jonathan Mirsky \u0111i\u1ec3m tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>The New York Review of Books<\/em>, ng\u00e0y 2\/7\/2009.<\/p>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[iv]<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Stanford University Press, 1998, trang 218. Cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 1992. \u1ea4n b\u1ea3n n\u0103m 1998 c\u00f3 th\u00eam l\u1eddi b\u1ea1t, v\u00e0 c\u00e2u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00edch d\u1eabn t\u1eeb \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[v]<\/p>\n\n\n\n<p><em>For a Song and a Hundred Songs: A Poet\u2019s Journey Through a Chinese Prison<\/em>&nbsp;(<em>V\u00ec m\u1ed9t b\u00e0i h\u00e1t v\u00e0 m\u1ed9t tr\u0103m b\u00e0i h\u00e1t: H\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1 qua m\u1ed9t nh\u00e0 t\u00f9 Trung Qu\u1ed1c<\/em>), nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Houghton Mifflin Harcourt, n\u0103m 2013, \u0111\u01b0\u1ee3c Perry Link \u0111i\u1ec3m tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>The New York Review of Books<\/em>&nbsp;ng\u00e0y 24\/10\/2013. [<em>Ch\u00fa th\u00edch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch<\/em>: \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t b\u00e0i kh\u00e1c c\u1ee7a Ian Buruma \u0111i\u1ec3m cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>The New Yorker<\/em>&nbsp;ng\u00e0y 1\/7\/2013; xem b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t&nbsp;<a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=3066\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>Ng\u1ee5c t\u00f9 c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7<\/em><\/a>.]<\/p>\n\n\n\n<div>\n<p><\/p><\/div>\n\n\n<p>[vi]<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u0110\u1ed9c gi\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n c\u1ee7a l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u do Perry Link vi\u1ebft cho cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u0103ng tr\u00ean&nbsp;<em>NYRblog<\/em>&nbsp;ng\u00e0y 31\/3\/2014 v\u1edbi nhan \u0111\u1ec1<em>China After Tiananmen: Money, Yes; Ideas, No<\/em>&nbsp;(<em>Trung Qu\u1ed1c sau Thi\u00ean An M\u00f4n: ti\u1ec1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng th\u00ec c\u1ea5m<\/em>). [<em>Ch\u00fa th\u00edch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch<\/em>: m\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n kh\u00e1c d\u00e0i h\u01a1n c\u1ee7a c\u00f9ng t\u00e1c gi\u1ea3 Perry Link c\u00f3 nhan \u0111\u1ec1 \u201c<em>The Specter of June Fourth<\/em>\u201d \u0111\u0103ng tr\u00ean trang China File ng\u00e0y 20\/4\/2014; xem b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t&nbsp;<a href=\"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/?p=3855\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>B\u00f3ng ma L\u1ee5c T\u1ee9<\/em><\/a>.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong b\u00e0i vi\u1ebft sau \u0111\u00e2y, k\u00fd gi\u1ea3 Ian Johnson \u0111i\u1ec3m hai cu\u1ed1n s\u00e1ch m\u1edbi v\u1ec1 Thi\u00ean An M\u00f4n:&nbsp;C\u1ed9ng h\u00f2a Nh\u00e2n d\u00e2n L\u00e3ng qu\u00ean: Nh\u00ecn l\u1ea1i Thi\u00ean An M\u00f4n(The People\u2019s Republic [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false},"categories":[2,6],"tags":[139,199,248,249,322,383,390,401,456],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p7qNYI-10q","jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3870"}],"collection":[{"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3870"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3870\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6010,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3870\/revisions\/6010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lendongxuongdoai.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}